Шинэ үеийн философи

 Семинар №5. Шинэ үеийн философи

           

17-ð çóóí áîë õºðºíãºòíèé õóâüñãàëóóä ýõýëæ, êàïèòàëèçì á¿ðýëäýæ áàéñàí øèíý íèéãìèéí íºõöëèéí çóóí ìºí. Ýíý çóóí íь õºãæлèéí õóâüä Ñýðãýí ìàíäàëòûí ôèëîñîôè áèé áîëñîí ¿ð ä¿íä ôèëîñîôèéí òºäèéã¿é êàòîëèê øàøèí, ñ¿ì õèéäèéí íºëººнөөс ãàðñàí, óëìààð È.Êåïëåð, Ã.Ãàëèëåé, Ð.Äåêàðò, Õ.Ãþéãåíñ áîëîí áóñàä ýðäýìòäèéí íýýëòèéã ã¿éöýýí ä¿¿ðãýõ ¿íäñýí äýýð ìåõàíèêèéí õóóëèóäûã Èñààê Íüþòîí áîëîâñðóóëñàí ¿å þì. Ýíý ¿åä øèíæëýõ óõààí, ôèëîñîôè 2 ãàð ãàðààñàà áàðèëöàí áèå áèåíèéõýý õºãæèëä õàðèëöàí õ¿÷òýé íºëººëæ áàéâ. Ãýõäýý 17-ð çóóíû Åâðîïèéí ôèëîñîôè òóõàéí ¿åèéíõýý îþóíû áîëîí óëñ òºð  íèéãìèéí ñýòãýëãýýíèé ÿëãààòàé áàðèìòëàëóóäûã èëýðõèéëñýí ÿíç á¿ðèéí ÷èãëýëòýé áàéæýý.

Ýäãýýð ÷èãëýëèéí ãîë ãîë òºëººëºã÷äèéí ôèëîñîôè ¿çýë:

            Ôðýнñèñ Áýêîí áà Ýìïèðèçì: Шèíæëýõ óõààíûã ñýðãýýí áîñãîõ òóõàé áè÷æýý. Ýíý áîë åðòºíöèéí тóõàé ýðòíèé øèíæëýõ óõààíûã õýâýýð íü áîñãîæ èðíý ãýñýí ¿ã áèø áºãººä øèíý ãàçàð íóòàã äàëàé òýíãèñ áîëîí îþóíû àðâèí íýýëò á¿òýýë íýìýãäñýíòýé òîõèðóóëàí øèíæëýõ óõààíûã ºñãºæ àðâèæóóëàõ çîðèëò ìºí ãýæ òàéëáàðëàæýý. Òýðýýð Áýêîí íü ýìïèðèçì áà èíäóêòèâ àðãûã ¿íäýñëýã÷ þì. Äóíäàä çóóíû ñõîëàñòèê ôèëîñîôèä ìàòåðàëèñò ¿çëèéã ñºðã¿¿ëýí òàâüæýý. Ô.Áýêîí áîë ôèëîñîôè÷ òºäèéã¿é áàñ óëñ òºð÷, òºðèéí òîìîîõîí ç¿òãýëòýí, àâúÿàñëàã íèéòëýã÷ áàéñàí õ¿í þì.

            Ðàöèîнаëèçì áà ò¿¿íèé òºëººëºã÷èä: Ðàöèîнаëèçìèéã ¿íäýñëýã÷ íü Ðåíå Äåêàðò þì. Ò¿¿íèéã øèíý ¿åèéí ôèëîñîôèéã ¿íäýñëýã÷ õýìýýí íºëºº á¿õèé îëîí ôèëîñîôè÷ ¿íýëñýí áàéäàã. Ð.Äåêàðò ôèëîñîôè áîë îíîëûí õýñýã áà óòãààðàà íýãäìýë áàéõ ¸ñòîé ãýæ ¿çäýã. Ñêåïòèöèçì áîë òóéëûí áàòòàé ¿íýíä õ¿ðýõýä ÷óõàë àðãàç¿éí áàðèìòëàë ìºí ãýæ Äåêàðт ¿çñýí áàéäàã. 20-ð çóóíû ãàðàìãàé ôèëîñîôè÷ Ðàññåëèéí òàéëáàрëàñàíààð Äåêàðò ñýòãýõ¿é ãýäýã îéëãîëòûã ºðãºí àðãààð õýðýãëýñýí þì. Äåêàðòûíõààð ñýòãýíý ãýäýã áîë ýðãýëçýíý, îéëãîíî õүëýýæ àâíà áàòàëíà, ¿ã¿éñãýíý, õ¿ñíý, óðãóóëàí äүðñýëíý ãýñýí ¿ã þì.

            Äåêàðòûí äóàëèçìûã Á. Ñïèíîçà ¿ë çºâøººð÷, ìîíèñò îíîëîî áîëîâñðóóëæýý. Ñïèíîçàãèéí ¿çëýýð ñóáñòàíöè òèéíõ¿¿ íýã áàéæ ò¿¿íèé ìºí ÷àíàðûã èëýðõèéëýã÷ àòðèáóò, ÷àíàð áîëîí àõóéã èëýðõèéëýã÷ àðãà àâààñ òºãñãºëã¿é îëîí áàéäàã. Õ¿íä òºðºëõ ñàíàà áàéäàã ãýñýí Äåêàðòèéí ¿çëèéã Ñïèíîçà çºâøººðººä ìýäëýã îëæ àâàõ òºðºëõ ÷àíàð áàéäàã ãýæýý. Òýðýýð Ñïèíîçà ìýäëýãèéí 3 òºðºë áàéäàã òóõàé áîëîâñðóóëñàí.

            1.Ìýäýð÷ òàíèí ìýäýõ¿é.

            2. Îþóí áîäîë, îþóí óõààí 2-îîñ òîãòäîã îéëãîõóé

            3. Áàòòàé ¿íýí ìýäëýãèéí ¿íäýñ áîëäîã îþóíû èíäóêöè

            17-ð çóóíû ðàöèîëèçìûí ººð íýã тºëººëºã÷ áîë Ãåðìàíû ôèëîñîôè÷ Âèëãåëьì Ëåéáíèö òýðýýð òàíèí ìýäýõ¿éí îíîëäîî îþóí óõààíû ¿íýí, áàðèìòûí òóõàé ÿðüæýý. Îþóí óõààíû  ¿íýí áîë òºðºëõ ñàíààíóóä áàéäàã. Ãýõäýý òýòãýýð íü Äåêàðòûí ÿðüñàí øèã òîä èëò áàéäàã áèø , îþóí óõààíä ¿¿ñâýð áàéäëààð îðøèæ ãàãöõ¿¿ ààæèì ààæìààð óõàìñàðëàãäòàëàà õºãæäºã. Ã.Ëåéáнèöèéí ôèëîñîôè 17-ð çóóíû ðàöèîëèçìûí төгсвөр áîëæ ºã÷ýý.

17-ð çóóíû ôèëîñîôè äàõü íèéãìèéí áà óëñ òºðèéí áàðèìòëàëûí õºãæèë:

            17-ð çóóíû ôèëîñîôè÷èä íèéãìèéí áà óëñ òºðèéí ñýòãýëãýýíèé õºãæèëä ÷óõàë õóâü íýìýð îðóóëñàí áàéíà. Ýíý íü àíãëèéí ôèëîñîôè÷ Òîìàñ Ãîááñ , Äæîí Ëîêê íàðûí ãàâúÿàã îíöëîí ¿çýõ øààðäëàãàòàé. Ò. Ãîááñ áîë ýìïèðèçìèéí òºëººëºã÷ ìºí áºãººä ìàòåìàòèêèéí ìýäëýã, ìàòåìàòèêèéí àðãûã ºíäºð ¿íýëýñýíýýðýý îíöëîã á¿õèé ôèëîñîôè÷ þì. Æ. Ëîêê ìºí ýìïèðèçì áà ìåõàíèê ìàòåðàëèçìûí ººð íýã òîìîîõîí òºëººëºã÷ þì. Òýðýýð  ìýäëýãèéí óã ñóðâàëæ íü ñýðýë, òóðøëàãà ìºí ãýæ òýðýýð ¿çýõäýý òóðøëàãà áîë ñýðýë áîëîí ðåôëåñèä òóëãóóðëàñàí õî¸ð ÿíç áàéäàã ãýæýý. Äæ.Ëîêê áîë íèéãýì, óëñ òºðèéí îíîëûí ñàëáàðò ëèáåðàëèзìûí ¿íäýñëýã÷äèéí íýã þì.

Европын Соён гэгээрүүлэлтийн эриний философи

            XVIII зуунд Европын нэлээд оронд хэмжээгүй эрхт хаант засаг, түүний үзэл санааны өмөг түшиг католик шашин дээд хэсгийнхэн ба нийт феодал язгууртны ноёрхлын эсрэг хандлагатай, хожмоо “Соён гэгээрүүлэлт” нэртэй болсон үйл явц хэрэгжжээ. Ийм үйл явц Францад анх эхэлсэн байна. 

            Францын  соён гэгээрүүлэлтийн философи. Энэ философи ертөнцийг үзэх үзлийн хувьд хоёр хуваагджээ. Нэг нь орчлонг бурхан тэнгэр бүтээсэн бөгөөд харин түүнээс хойшхи байгалийн ба нийгмийн үйл хэрэгт бурхан тэнгэр оролцоогүй гэдэг үзэл мөн. Гол төлөөлөгчид нь Франсуа Мари Аруэ-Вольтер (1694-1778), Жан Жак Руссо (1712-1778) нар юм.

            Байгалийн тухай материалист онол боловсруулахад XVIII зууны Францын материалистууд философийн түүхэнд онцгой үүрэг гүйцэтгэжээ. П.Гольбахын тайлбараар байгаль бол янз бүрийн бодисын нэгдлээс орчлон дахь бидэнд ажиглагддаг янз бүрийн хослол ба янз бүрийн хөдөлгөөнөөс эш авсан аугаа их бүхэл мөн. Байгалийн олон янз үйл явцын мөн чанар ба үндэс нь матери мөн. Тэрээр материйн тухай сонгодог ач холбогдолтой тодорхойлолт томьёолжээ. Үүнд: “матери бол бидний мэдрэхүйд ямар нэг байдлаар нөлөөлдөг бүхэн мөн” гэсэн байна. XVIII зууны францын материалистууд: хөдөлгөөн бол материйн салшгүй шинж бөгөөд материгүй хөдөлгөөн, хөдөлгөөнгүй матери гэж байдаггүй. Матери бол  орон зай цаг хугацааны дотор хөдөлж байдаг бөгөөд энэ хоёр бол материйн оршихуйн обьектив хэлөэрүүд гэсэн байна. Мөн сүнсний тухай шашны сургаалыг үл зөвшөөрөөд сэрэл, сэтгэхүй зэрэг “сүнсний бүх чадвар” аваас “биеийн субстанциас” хамаардаг гэж үзсэн юм. Танин мэдэхүйн онолдоо тэд: мэдлэгийн уг сурвалж бол сэрэл, мэдрэмж мөн хэмээн, сенсуализмыг баримталсан ажээ. Тэд бас орчлон бол хатуу зайлшгүйн ноёрхол дахь янз бүрийн шалтгаан, үр дагаврын хэлхээ мөн хэмээснээрээ тохиолдлыг үгүйсгэж, фатализмыг (өөрөөр хэлбэл зөвхөн зайлгүйг дөвийлгөдөг үзлийг) сурталчилжээ. Францын   соён гэгээрүүлэлтийн философийн төвд хүний тухай асуудал байдаг. Гэхдээ түүний төлөөлөгчид уг асуудлыг өөр өөрөөр шийдвэрлэн сурталчилсан байна. Тухайлбал:

Ф.Вольтерийн сургаалаар хүний сэтгэл ба ухамсар материалллаг шинжтэй. Бурхан тэнгэрийн эрх чөлөө хязгаартай бөгөөд тэр нь хүний хувь заяаг урьдчилан тогтоодог биш. Хүн бол байгалийн хуулиудад захирагдаж байдаг нь түүний хувь заяа ба эрх чөлөөт биш байдал мөн. Хүн бол “нийгмийн амьтан” мөн. Түүний ёс суртахуун нь хүн төрөлхтний нийгмийн эмх цэгц (институт)–ийн үр дүн, түгээмэл зүйл мөн.

-Ж.Ж.Руссогийн ойлголцоор хүний сэтгэл(сүнс) мөнх бөгөөд хойт нас гэж байдаг. Хүн төрөлх чанараараа аятай сайн бөгөөд гагцхүү хувийн зохион байгуулалт нь түүнийг хорон муу болгож байдаг.

-Ж.Ламетригийн дүгнэлтээр бидний биеийн зохион байгуулалтын сэтгэдэг хэсгийг “сэтгэл” гэж нэрлэдэг бөгөөд ийм утгаар сэтгэлийн бүх чадвар нь тархи ба ер нь бүх биеийн зохион байгуулалтаас хамаардаг.

-Д.Дидрогийн сургаалаар хүн бол хүсэл тачаалаар дүүрэн байдаг ч оюун ухаанаараа үйлдлээ удирддаг. Тийнхүү хүнд сайн, муу аль аль нь бий. Ёс суртахууны мэдрэмжийн хамгийн чухал илрэл нь харилцан хайрлах, дэмжих, сайн үйл хийх эрмэлзэл мөн. Гэхдээ хүн төрөлхөөсөө сайн руу хандлагатай байдаг ч гэсэн түүнийг бататгах ёс суртахууны хүмүүжил чухал байдаг.

-К.Гельвецигийн бичсэнээр хүний үйл ажиллагаа, авир үйлдлийн хөдөлгөгч хүч нь бие ч нь ханамж ба зовлон хоёр байдаг. Хүн биеийнхээ ханамжруу тэмүүлж зовлонгоос зугтаж байдаг. Францын Соён гэгээрүүлэлтийн материалист чиглэлийн философи тухайн үеийнхээ бусад философитой хэрхэн холбогддог нь. Францын соён гэгээрүүлэгчид ертөнцийг үзэх үзэл болон нийгэм, улс төрийн баримтлалаараа бие биеэсээ ялгаатай байсан ч гэсэн үзэл санааны нийтлэг олон уг сурвалжтай юм. Тэд нэн түрүүнд Сэргэн мандалтын эриний оюун үнэлэмжүүдийг өвлөгч нар юм. Түүнээс гадна XVII зууны францын философич, шүүмжлэгч Пьер Бейль (1647-1706) болон Ф.Бэкон, Р.Декарт, Дж.Локк, Т.Гоббс зэрэг сэтгэгчдийн эхлүүлсэн нийгмийн сэтгэлгээний салбар дахь эрэл хайгуулыг үргэлжлүүлсэн байна.

Харин францын соён гэгээрүүлэлтийн материалист чиглэлийн философи нь католик шашинтай төдийгүй XVIII зууны английн философич Джорж Беркли(1685-1763-ийн субьектив идеализмтай үл эвлэрэх байр суурьтай байв. Дж.Беркли үзэхдээ: матери идэвхигүй, царцанги шинжтэй бөгөөд иймд тэр нь үйлдэгч шалтгаан байж чаддаггүй. Харин санаа , түүний хүсэл эрмэлзэл бол жинхэнэ шалтгаан мөн гэжээ. Бас тэрээр: орон зай, цаг хугацааг “санаснаас гадуур авч үзсэн”хэмээн Ньютоныг шүүмжилсэн аж. Дж.Беркли ийм онтонологи үзлийнхээ үүднээс гносеологи асуудлыг шийдвэрлэдэг. Тэрээр бичихдээ: хүн хувийн санаа буюу сэрлээ л мэдэрдэг. Юм оршин байна гэдэг заавал мэдрэгдэнэ гэсэн үг. Обьект, сэрэл хоёр бол яг нэг зүйл мөн. Янз бүрийн санааны өөр өөр хуралдал чулуу, мод гэх мэт мэдрэгдэгч юмсыг бүрдүүлдэг гэсэн байдаг.

Дж.Беркли эдгээр дүгнэлтээ онтологийн үүднээс хийсэн мэт XX зууны диалектик материализм үзэн шүүмжилсэн билээ. Хэрэв уг дүгнэлтүүд үнэхээр онтологийн үүднээс хийгдсэн бол тийм шүүмжлэл зүйтэй байх байлаа. Гэтэл угтаа Дж.Беркли эдгээр дүгнэлтээ гносеологийн үүднээс, бүр тодруулж дурдвал сенсуалист идеализмын үүднээс хийсэн байна. Харин Дж.Беркли онтологийн салбарт шашны трансценденталист үзэлтэн мөн. Ийнхүү Дж.Беркли гносеологийн үүднээс илэрхийлсэн солипсизмоо зөвтгөхдөө онтологи баримтлалаа ашиглажээ. Дж.Берклийн солипсизмын үүднээс философид ярьдаг шалтгаант чанар бол  сэрлүүдийн хоорондын тодорхой холбооны бэлгэдэл (символ) төдий байдаг. Францын Соён гэгээрүүлэлтийн философийн төлөөлөгчид Дж.Берклийн философийг шууд шүүмжилдэг байсан бол XVIII зууны английн өөр нэг философич Давид Хьюмын философи хандсан байдал нь тэд Дж.Берклийн  философи хандсанаас харьцуулашгүй наана цаанатай байжээ. Энэ нь Д.Хьюмийн философийн онцлогоор тодорхойлогддог.

Д.Хьюм соён гэгээрүүлэгчдийн онол үзэлтэй санал нэг байж, тэдний заримтай нь дотно холбоотой байсан аж. Гэвч тэдний гносеологи баримтлалуудад болон тэд Дж.Берлклид жинтэй няцаалт өгч чадахгүй байгаад Д.Хьюм сэтгэл дундуур байсан аж. Хүний тухай соён гэгээрүүлэгч баримтлалыг гносеологын үүднээс үндэслэх гэсэн Д.Хьюмийн үйл ажиллагаа нь түүнийг скетицизмийн үүднээс: хүн  сэрлийнхээ хязгаараас гарч чаддаггүй. Иймд юмсын үндэс нь санаа юу, эсвэл  матери уу, ертөнц дэх юмс обьектив шинжтэй юу, үгүй юу гэдгийг философи шийдвэрлэж чадахгүй гэхэд хүргэжээ. Түүний скептицизм нь идеализмд, тэгэхдээ онтологи биш, харин гносеологи идеализмд ойр байдаг.

Германы соён гэгээрүүлэлт ба ёс суртахууны дэвшлийн асуудал

Германд соён гэгээрүүлэх хөдөлгөөн XYIII зууны сүүлийн хагаст хөгжсөн аж. Түүний онолчид хүн төрөлхтний дэвшлийн гол нь ёс суртахууны дэвшил гэж үзжээ. Гол  төлөөлөгчид  нь Готхольд Эфраим Лессинг, Иоганн Готфрид Гердер нар юм. Г.Э.Лессингийн үзлээр нийгмийн төгөлдөржилт бол шашны албадлагын аливаа хэлбэрийг даван туулж, нийтээрээ гэгээрэхтэй холбоотой. Тэгээд тэрээр хүн төрөлхтнийг бодьгал хүнтэй адилтган жишээд түүний хөгжлийн гурван насыг онцолжээ. Үүнд хүн төрлөхтний хүүхэд насанд библи судар дах хуучин Гэрээ нь залуу насанд Шинэ гэрээнд тохирч ирсэн бөгөөд харин нас бие гүйцсэн үед “шинэ, мөнх Ариун судар (евангели)” тохирно. Чухамхүү энэ сүүлчийн шатанд хүн төрлөхтөн ёс суртахууны хувьд цэвэршиж, бурхан тэнгэрийг шууд шүтэхээс чөлөөлөгдөж, жинхэнэ буяны төлөө буян бүтээгч хүмүүсийн авир үйлдэл нь түгээмэл ганц зарчим болно. Ийнхүү Г.Э.Лессинг хүн төрөлхний ёс суртахууны дэвшил бол Библи судрын агуулгыг даван туулсны үр дүн байх юм гэж үзжээ.

Германы соён гэгээрүүлэлтийн өөр нэг төлөөлөгч Иоганн Готфрид Гердер  хүн төрлөхтний төгөлдөржилтийн шалтгааныг Г.Э.Лессингээс өөрөөр тайлбарласан юм. Түүнийхээр төгөлдөржилтийн шалтгаан нь урлаг, хэл, сэтгэхүй гурвын тасралтгүй хөгжил мөн. Чухамхүү соёл, гэгээрэл хоёр бол хүн ба түүний оюуны төрх ямар байх вэ гэдгийг тодорхойлдог. Жинхэнэ хүмүүнлэг философийн зорилт бол хүмүүнлэгийн үзэл санааг судлахуй мөн гэж И.Гердер үзжээ. Гэхдээ түүний сургаснаар хүн төрлөхтний практик амьдралд хүмүүнлэг ёс хэрэгжих бололцоо маш ховор байдаг ч гэсэн түүний бүх хэлбэрийг төгөлдөржүүлэн хэрэгжүүлэхийн төлөө байнга тэмцдэг байх ёстой. Германы соён гэгээрүүлэлт францынхыг бодвол нийгмийн өөрчлөн байгуулалт, христос шашныг шүүмжлэх, асуудалд нэлээд аядуу байж,  гол нь Герман үндэстний нэгдэл, Германд төвлөрсөн гэгээрсэн төр байгуулах асуудалд анхаарал илүү төвлөрүүлжээ.


 

Орос дахь Соён гэгээрүүлэх хөдөлгөөний онцлог

XVIII зууны 60-аад онуудад Орост гэгээрүүлэх хөдөлгөөн үүссэн байна. Энэ хөдөлгөөний зарим гол онцлог гэвэл: Хаант засаг, хамжлагат ёсны эсрэг тариачин олон түмэн тэмцэж байсныг урлаг, философи, нийгэм улс төрийн нийтлэлээр зөвтгөн илэрхийлсэн, Сүм хийд шашныг шүүмжилсэн байдал францын  соён гэгээрүүлэлтээс аядуу байсан зэрэг мөн. Гол төлөөлөгчид нь Николай Иванович Новиков(1744-1818) Яков Павлович Козельский,Дмитрий Сергеевич Аничков, Андрей Михалович Брянцев,Александр Николаевич Радищев зэрэг хүмүүс юм.

Н.Новиковийн бичдэг байснаар хүн ёс суртахууны хувьд төгөлдөржих нь мэдлэг олж авах шинжлэх ухааныг эзэмшихтэй холбоотой. Сайн үйлд гагцхүү гэгээрсэн оюун ухаан хүргэдэг. Европынхны зан заншлыг оросууд хуурай зээлдэх нь тэрэнд шоологдох асайн үйлдлийг чухалчлан хүндэлдэг байх ёстой.

Д.Аничковын үзлээр танин мэдэхүйн дээд хэсэг нь оюун ухааны танин мэдэхүй харин доод хэсэг нь мэдэрч танин мэдэхүй мөн. Гэхдээ мэдрэхүй ба ургуулан бодохуйгаас олон зүйл оюун ухаанд орж ирдэг.

А.Брянцев натурфилософийн асуудлыг илүү онцолсон ажээ. Байгал бол зохицолдоотой бүхэллэг шинжтэй бөгөөд түүнд илүү ч юм дутуу ч юм байдаггүй хэмээн үзжээ. Оросын соён гэгээрүүлэлтйн хамгийн гол нэг төлөөлөгч бол АН.Радищев юм. Түүнд К. Гельвеций, И.Гердер зэрэг  соён гэгээрүүлэгчид хүчтэй нөлөөлжээ. Үүний зэрэгцээ тэрээр хүний тухай нэлээд өвөрмөц философи сургааль боловсруулсан аж. Түүний үзлээр хүн бол хүрээлэгч байгалтай нэгдэлтэй. Тиймээс хүн дэх байгаль ёсны зарчмуудыг хэтэрхий шулвал маш буруу гажигтай байдаг. Гэхдээ хүний олон янз шинж нь түүний байгал ёсны зохион байгуулалтаар дуусдаг биш.

0юуны хүч босоо явдаг чадвар яриагаараа харилцдаг хөдөлмөрийн үйл ажиллагаа нь багаж зэвсэг хэрэглэдэг шинж зэрэг бол хүний гоц шинжүүд мөн

Хүний сүнс мөнх биш гэдэг материалист үзлийг А.Н.Радищев үл зөвшөөрөөд: амьд байх, нас барсан хоёрын ялгааг хэт дөвийлгөж болохгүй. Бие устдаг нь хүний “сүнсний энерги” устахад хүрдэггүй. Учир нь сүнс бол биет шинжээс ялгаатай, зай эзэлдэггүй, үл хуваагдагч, үхэхгүй байх, найдлагыг хүнд бэлэглэгч мөн. Сүнс мөнх тухай үндэслэл бол хүн ёс суртахууны хувьд тасралтгүй төгөлдөржихөд чухал гэж үзсэн байна. Ийнхүү тэрээр философи, шинжлэх ухаанд бий болсон байсан мэдлэгийн чухал чухал үр дүнд тулгуурлаад хүний тухай нэлээд бүхэллэг сургаал боловсруулсан аж.

А.Н.Радищев Оросын хаант засгийн засдаг төрх, хамжлагын эздийн дарлалыг шүүмжилж, дарлагдсан хүн бүхэнд эрх чөлөө ба байгаль ёсны эрхийг нь сэргээн олгох ёстойг философийн үүднээс үндэслэх зорилт тавьжээ.

XVIII зуунаас европын янз бүрийн оронд өрнөж байсан гэгээрүүлэх хөдөлгөөн нь өмнөх дундад зууны үеийн шашны сургаалын хуваарьгүй ноёрхолд болон шашны догматик философид шууд юм уу тойруу аль нэг замаар, эрс шийдвэртэй ба аядуу ямар нэг арга замаар шүүмжлэлтэй хандаж, өөр ер бусын ертөнцийн биш, харин энэ дэлхийн хүний амьдарлын асуудлыг илүү чухалчилж, бишрэлийн мэдлэгээс оюун ухаан, шинжлэх ухааны мэдлэгийг дээгүүр тавьжээ.

Энэ блог таалагдаж байвал дэмжээд доод зургийг 1 дарчихаарай.

Сэтгэгдэлүүд:

1. jagaa (зочин) | 2011-10-29 19:12:48
bayrlalaa bagshaa....ta lag shvv..1 asuult bn.ta yaj ene ix zviliig tseejildeg bnoo.tseejilsen yumaa martaxgvin tuld yg yax ve. zuvulguu uguuch.UAUBE 1/101
2. Buyandelger (зочин) | 2011-11-08 11:17:39
tseejleh ch gedeg yum uu, yumiig surahad tusgai nuuts jor gej baihgui shuu dee. hamgiin gol ni setgel l chuhal. tegeed ih l hudulmurlunu duu. minii huvid 5 nastaidaa unshij sursnaasaa hoish bainga unshij, oilgoj, tuuniigee bichij temdeglej l yavaa. tiim bolohoor ta buhniig ih l hudulmurluusui gej husej bna.
3. номин (зочин) | 2011-11-27 23:39:12
Сайн байна уу?багшаа.танд ажлын өндөр амжилт хүсье.Энэ сайтыг нээхэд их л цаг зарцуулсан байх баярлалаа багшаа.та цоглог шүү
4. өнгөттуяа (зочин) | 2011-12-01 16:56:43
hi багшаа ийм их мэдлэгийг бидэнд өгч байгаад маш их баярлалаа багшаа 1 асуулт байна???шинэ үеийн философийн эхний танигдахгүй байгаа хэсэг нь юу гэж байгаа юм бол???????????
5. өнгөттуяа (зочин) | 2011-12-01 16:56:44
hi багшаа ийм их мэдлэгийг бидэнд өгч байгаад маш их баярлалаа багшаа 1 асуулт байна???шинэ үеийн философийн эхний танигдахгүй байгаа хэсэг нь юу гэж байгаа юм бол???????????
6. өнгөттуяа (зочин) | 2011-12-01 16:56:46
hi багшаа ийм их мэдлэгийг бидэнд өгч байгаад маш их баярлалаа багшаа 1 асуулт байна???шинэ үеийн философийн эхний танигдахгүй байгаа хэсэг нь юу гэж байгаа юм бол???????????
7. өнгөттуяа (зочин) | 2011-12-01 16:57:08
hi багшаа ийм их мэдлэгийг бидэнд өгч байгаад маш их баярлалаа багшаа 1 асуулт байна???шинэ үеийн философийн эхний танигдахгүй байгаа хэсэг нь юу гэж байгаа юм бол???????????
8. өнгөттуяа (зочин) | 2011-12-01 16:57:17
hi багшаа ийм их мэдлэгийг бидэнд өгч байгаад маш их баярлалаа багшаа 1 асуулт байна???шинэ үеийн философийн эхний танигдахгүй байгаа хэсэг нь юу гэж байгаа юм бол???????????
9. жааханаа | 2011-12-01 17:05:35
би сүүлийн үед орчин үеийн сэтгэгчид билүү нэр хар ном уншижийгаа... тэр мөн юм болуу
10. Сайханзаяа (зочин) | 2012-01-05 18:45:29
бүх эрдэмтдийнх нь талаар нарийн бичсэн бол хүүхэд залуучуудад ч хэрэгтэй юм.Жаахан бага ба яг нарийн гаргаж өгөөгүй юм байна. хийвэл хийсэн шиг хийсэн дээр биз дээ хүмүүсээ.Өшөө олон зүйлийг тавиарай.
11. Suka (зочин) | 2012-09-11 14:39:03
SN BNA BGSHA

Сэтгэгдэл үлдээх:

Таны нэр:
И-мэйл:
нийтэд харагдахгүй
Вэб:
оруулах албагүй
Сэтгэгдэл:
Дуурайлган
бич
CAPTCHA Image Дуут хувилбар
Reload Image

Энэ нь спамаас хамгаалах нэг хэлбэр болно. Нэвтэрсэн үедээ сэтгэгдэл бичихэд энэ гарахгүй.