Сэргэн мандалтын үеийн философи

2.2.1.   Сэргэн мандалтын үеийн философи

 

            14 зуунаас 17 зууныг дамнасан ерөнхийдөө 3 зууныг хамардаг Баруун Европын Сэргэн мандалт бол Итали ба Европын зарим оронд Эртний Грек Ромын соёлыг сэргээсэн үйл явц төдий биш, харин уламжлалт нийгмийн амьдралын эдийн засаг, улс төр зэрэг гол гол салбарт чухал чухал шинэчлэлийг хэрэгжүүлсэн дэлхий дахины ач холбогдолтой үйл явц ажээ. Энэ үйл явцын нэгэнтэйгүүр үзэл санааны үндэс нь нөгөөтэйгүүр чухал бүтээл нь болж ирсэн философийг “Сэргэн мандалтын философи" гэж нэрлэдэг. Түүний гол төлөөлөгч нь Николай Кузанский  (1401-1464), Леонардо Да Винчи (1452-1519), Николай Коперник (1473-1543), Джордано Бруно (1548-1600), Галилай (1564-1642), Иоганн Кеплер (1571-1630), нар юм. Сэргэн мандалтын философи тийнхүү хуанлийн цаг хугацааны хувьд хүн төрөлхтний түүхийн  (шинэ үе ) гэж нэрлэгддэг шат эхлэхээс өмний философи юм. Энэ философи олон чухал шинжээрээ шинэ үеийн философийн хэв маягт багтдаг.

            Үүнд: 

            1. Антроноцентризм. Дундад зууны соёлын төвд бурхан тэнгэр байдаг бол сэргэн мандалтын философийн төвд хэлбэрийн хувьд бас Бурхан тэнгэр байдаг хэрэг дээрээ хүн байж, хүнийг хамгийн дээд үнэлэмжийн зүйл мөн гэж үзсэн байна.

2. Антисхоластик  (Энэ нь соёл бүхэлдээ бурхан тэнгэр байдгийг сүнс мөнхийг зөвшөөрсөн байдалд үндэслэжээ) Гэхдээ энэ соёлын олон гарамгай төлөөлөгч схоластик философийн хуурамч нэр хүнд догматик сургаалыг гутаах эрмэлзэлтэй байв. Энэ нь католик шашныг шинэчлэх "Реформаци" гэдэг нэртэй хөдөлгөөн үүсэх нэг чухал үзэл санааны болон сэтгэл зүйн үндэс болжээ.

3. Пантеизм (грек хэлний "пан-бүгд" гэдэг угтвар үг "теос-бурхан тэнгэр") Н.Кузанский аливаа хүн бол бурхан тэнгэрийн бүрэгдлийн бололцоо, өөрөөр хэлбэл бурхан тэнгэр мөн гэсэн дүгнэлтэнд хүрсэн. Н.Кузанский ийм философи үзлийг  Дж.Бруно улам гүнзгийрүүлэн тайлбарлажээ. Үүнд Бурхан тэнгэр бол дэлхийн бүхэл мөн. Иймд хөдөлгөөний эх сурвалжийг дэлхийгээс гадна хайх нь ухаалаг биш. Бурхан тэнгэр бол ертөнцөд өөрт нь, түүний бүх бүрэлдэхүүн хэсэгт, хамгийн бага хэмжигдэхүүнд нь агуулагддаг гэсэн.

4. Гилозоизм (грек хэлний "гиле-матери" зое-амьдал) Дж.Бруногийн бичсэнээр дэлхийн бүхэлд дэлхийн сүнс ,дэлхийн оюун ухаан 2 давхацдаг. Сэтгэхүй бас хөдөлгөөн мөн. Ертөнц тийнхүү бүхэлдээ амьд зүйл мөн.

5. Ертөнцийг хүний материаллаг зорилтын үүднээс авч үзэж ойлгохуй. Хүн төрөлхтний түүхийг католик шашны үнэлэмжийн үүднээс биш, харин бодит хүмүүсийн практик үйл хэргийн үүднээс авч үздэг болсон байна.

6. Гоо зүйн үнэлэмжийн шинэчлэл. Сэргэн мандалтын үеийн олон гарамгай төлөөлөгчийн үзлээр бодит байдлыг гоо сайхны үүднээс ойлгох нь шинжлэх ухааны болон ёс суртахууны үүднээс танин мэдэхээс давуу байдаг.

7. Бодгальчлах үзлийн үүсэл. Зохиогчийн бүтээлийн давтагдашгүй өвөрмөц байдал бүтээлч шинэлэг зүйл, хойч үеийнхэнд хувийн алдраа хүмүүсийн ой тойнд нь үлдээх хүсэл зэргийг чухалчлах болжээ.

8. Соёлын хэлний халаа. Эртний сонгодог латин хэлийг сэргээж грек хэл судлал болжээ. Эртний грек ,Ромын бүтээлүүдийг дахин шинээр орчуулдаг болж, ингэхдээ дундад зууны орчуулгууд дахь шашны эрх ашигт зохицуулсан хандлагыг арилгах ажил хийсэн. Сэргэн мандалтын философийн маш чухал хэсэг бол нийгмийн амьдралын бодит зарчмуудад үндэслэсэн төрийн ба нийгмийн зохион байгуулалтын янз бүрийн сургаал боловсруулсан нь юм.

Íèêîëàé Êóçàíñêèé (1401-1462) Áàéãàëü áà õ¿í õî¸ð áóðõíààñ óëàìæëàí ãàðñàí ãýæ ã¿í óõààíû ¿íäñýí àñóóäëóóäûã øàøíû áàéð ñóóðèíààñ øèéäâýðëýñýí áîëîâ÷ ïàíòåéçìûí äàãóó åðòºíöèéã áóðõàí á¿òýýñíèéã ¿ã¿éñãýæ áàéñàí. Ò¿¿í÷ëýí áàéãàëü îðîí çàéí õóâüä òºãñãºëã¿é ãýæ ¿çñýíýýð îð÷ëîí òºãñãºëòýé õýìýýñýí øàøíû íîìëîëä öîõèëò ºã÷ýý.

Òîìàñ Ìîð (1478-1535) òºðèéí ç¿òãýëòýí óòîïè ñîöèàëèçìûí ¿çýë ñàíààã “Óòîïè” ãýäýã íîìîíäîî àíõ óäàà äýâø¿¿ëæ, íèéãìèéí õàìãèéí øóäàðãà áàéãóóëëàãûí òóõàé ìºðººäæýý. Àíãëèä òàðèà÷äûã ãàçðààñ íü õººæ õîíèíû áýë÷ýýð áîëãîí õóâèðãàæ áàéñíûã àæèãëààä õóâèéí ºì÷ íü àðä ò¿ìíèé çîâëîí ç¿äã¿¿ð, íèéãìèéí ãàìøãèéí ¿íäñýí øàëòãààí ìºí õýìýýí òîäîðõîéëæýý. Èéíõ¿¿ òýðýýð íèéãýì, óëñ òºðèéí àñóóäàëä èë¿¿ àíõààð÷ áàéñàí áàéíà.

Íèêîëàé Êîïåðíèê (1473-1543) “Îääûí àéìãèéí ýðãýëòèéí òóõàé” íîìîî áè÷èæ, øèíæëýõ óõààíû àñòðîíîìûí ¿íäñèéã òàâüæ íàð òºâò ñèñòåìèéã íýýæýý. Òîäðóóëáàë òýðýýð îð÷ëîíãèéí òºâä äýëõèé õºäºë㺺íã¿é îðøèõã¿é, õàðèí òýíõëýãýý ýðãýæ îð÷ëîíãèéí òºâä áàéãàà íàðûã òîéðîí ýðãýíý õýìýýæýý. Õýäèéãýýð òýð îð÷ëîíãèéí òºâèéã çºâõºí íàð õýìýýí ¿çýæ, ãàðèãóóä íàðûã òîéðãîîð òîéðíî õýìýýí àëäàà ãàðãàæ áàéñàí ÷ ã¿í óõààíû öààøäûí õºãæèë, îäîí îðîí áîëîí îëîí îëîí øèíæëýõ óõààíä õ¿÷òýé íºëºº ¿ç¿¿ëñýí þì.

Äæîðäàíî Áðóíî (1548-1600) Êîïåðíèêèéí àëäààã èëð¿¿ëýí çàñ÷ îð÷ëîí õÿçãààðã¿é ò¿¿íèé äîòîðõè åðòºíöèéí òîî òºãñãºëã¿é, íàð íü òîî òîìøã¿é îääûí çºâõºí íýã íü ãýæ ¿çñýí. Áðóíî ìàòåðèéã èäýâõòýé, áèå äààñàí ººðºº ¿éë÷ëýõ ýõëýë áà èéìä øèíý õýëáýðèéã òºãñãºëã¿é òºð¿¿ëýõ ÷àäâàðòàé, õýëáýð ìàòåðèàñ àíãèä îðøèæ ÷àäàõã¿é, àëèâàà õýëáýðýýñ àíãèä ìàòåðè áàéõã¿é ãýæ íîìëîæýý.

 Ãàëèëåî Ãàëèëåé (1564-1632) Áàéãàëèéí øèíæëýëèéí ñîðèë, ìàòåìàòèê àðãûã ¿íäýñëýã÷ ìºí áºãººä åðòºíöèéã òàéëáàðëàõ ìåõàíèêûí çàð÷ìóóäûã ¿íäýñëýñýí áàéíà. Ãàëèëåé ¿íýíèéã òàíèí ìýäýõ íü òºãñãºëã¿é ¿éë ÿâö ìºí ãýäýã ã¿í ã¿íçãèé ¿çýë ñàíààã äýâø¿¿ëæýý. Ñîðèë òóðøëàãà íü ¿íýíä õ¿ðýõ çàì ìºí. Òýð áàéãàëèéã ñóäëàõ ñîðèë-èíäóêöûí, õèéñâýð-äåäóêöûí àðãóóäûí õîëáîîã èëð¿¿ëñíýýð øèíæëýõ óõààíû õèéñâýð ñýòãýëãýýã áàéãàëèéí ¿çýãäýë, ¿éë ÿâöûã òîäîðõîé õ¿ðòýí ìýäðýõ¿éòýé õîñëóóëàõ áîëîëöîîã îëãîæýý.

Энэ блог таалагдаж байвал дэмжээд доод зургийг 1 дарчихаарай.

Сэтгэгдэлүүд:

1. bayarjargal (зочин) | 2011-11-13 20:22:13
bayarllaa bagshaa tanidaa amjilt hvsie .
2. munkhchimeg (зочин) | 2011-12-06 19:27:53
bayrlalaa
3. батчимэг (зочин) | 2012-10-17 09:10:30
bayarlala ih heregtei medeelel bna
4. zochin (зочин) | 2012-10-23 00:48:31
bayarlalaa
iluu ihiig hiigeerei
5. odgerel (зочин) | 2012-10-24 23:47:34
bayrlalaa ~~

Сэтгэгдэл үлдээх:

Таны нэр:
И-мэйл:
нийтэд харагдахгүй
Вэб:
оруулах албагүй
Сэтгэгдэл:
Дуурайлган
бич
CAPTCHA Image Дуут хувилбар
Reload Image

Энэ нь спамаас хамгаалах нэг хэлбэр болно. Нэвтэрсэн үедээ сэтгэгдэл бичихэд энэ гарахгүй.